Κλασικός χορός Khmer και apsara

Τι είναι ο κλασικός χορός Khmer

Ο κλασικός χορός Khmer είναι διάσημος για τις χαριτωμένες χειρονομίες και τα περίτεχνα κοστούμια του. Η UNESCO τον έχει καταγράψει ως Royal Ballet of Cambodia από το 2003 και αναφέρει ότι συνδέεται στενά με την αυλή των Khmer εδώ και πάνω από χίλια χρόνια και θεωρείται σύμβολο της ταυτότητας των Khmer. Το ρεπερτόριό του αφηγείται θρύλους για τις απαρχές του λαού των Khmer. Παραδοσιακά, οι παραστάσεις συνόδευαν βασιλικές τελετές όπως στέψεις, γάμους και κηδείες, καθώς και γιορτές των Khmer. Στα Khmer η παράδοση ονομάζεται Robam Preah Reach Troap, την οποία η Wikipedia μεταφράζει ως ο χορός του βασιλικού πλούτου. Η Wikipedia σημειώνει ότι η UNESCO και πολλοί μελετητές χρησιμοποιούν τους όρους Royal Ballet of Cambodia και κλασικός χορός Khmer για την ίδια παράδοση, αν και ο πρώτος όρος μπορεί επίσης να αναφέρεται στην National Dance Company of Cambodia.

Από πού κατάγεται η αψάρα

Η αψάρα είναι ένα ουράνιο ον στην ινδουιστική και βουδιστική κουλτούρα, που απεικονίζεται ως όμορφη και χαριτωμένη και λέγεται ότι διαπρέπει στον χορό. Οι αψάρες ήταν αρχικά ένα είδος γυναικείου πνεύματος που συνδεόταν με τα σύννεφα και το νερό. Αποτελεί σημαντικό μοτίβο στα ανάγλυφα των ναών του Angkor, που χτίστηκαν μεταξύ του 8ου και του 13ου αιώνα. Στην τέχνη των Χμερ, μια γυναικεία μορφή που χορεύει ή είναι έτοιμη να χορέψει θεωρείται αψάρα, ενώ εκείνη που στέκεται ακίνητη, κοιτάζοντας μπροστά σαν φύλακας ναού, είναι ντεβάτα. Έτσι, δεν είναι κάθε λαξευμένη γυναίκα στο Angkor αψάρα. Οι αψάρες κατέχουν επίσης εξέχουσα θέση στη γλυπτική, τον χορό, τη λογοτεχνία και τη ζωγραφική πολλών πολιτισμών της Νότιας και Νοτιοανατολικής Ασίας.

Ένας νεότερος χορός με παλιά όψη

Ο χορός Apsara που παρουσιάζεται σήμερα στη σκηνή είναι νεότερος από τα γλυπτά. Η Wikipedia χρονολογεί τη δημιουργία του στη δεκαετία του 1950, όταν η βασίλισσα Sisowath Kossamak τον αναδημιούργησε, αντλώντας από τις αψάρες του Angkor για το στέμμα, το sampot και το λουλούδι. Περιγράφει το Robam Tep Apsara ως έναν από τους παραδοσιακούς χορούς του ρεπερτορίου του Βασιλικού Μπαλέτου της Καμπότζης, που εκτελείται από γυναίκες ραμμένες σε στενά παραδοσιακά ενδύματα, των οποίων οι χαριτωμένες, κυματιστές κινήσεις είναι κωδικοποιημένες ώστε να αφηγούνται κλασικούς μύθους ή θρησκευτικές ιστορίες. Είναι ένα από τα εθνικά σύμβολα της Καμπότζης. Το κοστούμι βασίζεται στις αψάρες των ανάγλυφων των ερειπίων του ναού, ενώ μεγάλο μέρος της μουσικής και των κινήσεων είναι κοινό με άλλους κλασικούς χορούς των Χμερ.

Το αλφάβητο των χεριών

Οι χειρονομίες στον κλασικό χορό των Χμερ ονομάζονται kbach, που σημαίνει στιλ. Σχηματίζουν ένα είδος αλφαβήτου και αντιπροσωπεύουν πράγματα από τη φύση, όπως φρούτα, λουλούδια και φύλλα. Οι χορεύτριες τις χρησιμοποιούν σε διαφορετικούς συνδυασμούς και μεταβάσεις, με κινήσεις των ποδιών και των πελμάτων, για να μεταδώσουν διαφορετικές σκέψεις και έννοιες. Η θέση του βραχίονα, και του χεριού σε σχέση με τον βραχίονα, μπορεί να αλλάξει το νόημα μιας χειρονομίας. Ορισμένες χειρονομίες είναι εύκολο να διαβαστούν και άλλες είναι ασαφείς και αφηρημένες. Οι χορεύτριες δεν τραγουδούν ούτε μιλούν γενικά, και η UNESCO προσθέτει ότι η εκμάθηση των χειρονομιών απαιτεί χρόνια εντατικής εκπαίδευσης. Οι χειρονομίες εκτελούνται με διαφορετικό τρόπο ανάλογα με τον τύπο χαρακτήρα. Ορισμένες χειρονομίες γίνονται εύκολα κατανοητές και άλλες παραμένουν ασαφείς και αφηρημένες.

Τέσσερα είδη χαρακτήρα

Η UNESCO ονομάζει τέσσερις διακριτούς τύπους χαρακτήρων στο κλασικό ρεπερτόριο, καθέναν με τα δικά του χρώματα, κοστούμια, μακιγιάζ και μάσκες, και η παρακάτω λίστα τους παρουσιάζει. Οι βασίλισσες, οι θεές και οι πριγκίπισσες είναι οι υψηλόβαθμοι γυναικείοι ρόλοι, που ονομάζονται neang ek. Άλλοι γυναικείοι χαρακτήρες, όπως η αψάρα, η kinnari, μια γυναίκα-πουλί, και η γοργόνα, χορεύουν στο στιλ της neang με λεπτές διαφορές στη χειρονομία, και η κύρια διαφορά είναι το κοστούμι. Η Wikipedia κατατάσσει τους γίγαντες και τις μαϊμούδες στους χαρακτήρες με μάσκα.

• Νεάνγκ: η γυναίκα
• Neayrong: ο άνθρωπος
• Γιέικ: ο γίγαντας που φοράει μάσκα
• Ο Σβά: η μαϊμού, που φοράει επίσης μάσκα

Με την κατάλληλη ενδυμασία

Το κοστούμι είναι μέρος της γλώσσας. Φέρει άφθονο μπροκάρ και κεντήματα, και το ντύσιμο μιας χορεύτριας σημαίνει ράψιμο των ενδυμάτων πάνω της, που διαρκεί πολλές ώρες. Η Wikipedia προσθέτει ότι τα περισσότερα κοστούμια θεωρείται πως αναπαριστούν αυτά που φορούν οι θεότητες. Για την αψάρα, το σαμπότ της πρωταγωνίστριας είναι συνήθως λευκό και οι χορεύτριες της υποστήριξης εμφανίζονται σε πράσινο, μπλε ή κόκκινο. Το κάλυμμα κεφαλής της κύριας αψάρας έχει τρεις μύτες με δύο σειρές σφαιρικών διακοσμητικών, όπως η αψάρα που απεικονίζεται στο Angkor. Οι χορεύτριες παραδοσιακά φορούν ευωδιαστά λουλούδια και μπορεί να φορούν γιρλάντες γιασεμιού στους καρπούς τους. Ο οδηγός κοστουμιών σε αυτόν τον ιστότοπο εξετάζει το ύφασμα της φούστας, τον γιακά, το στέμμα και τα κοσμήματα ένα προς ένα.

Διαβάστε στη συνέχεια: Κοστούμι και κεφαλόδεσμος Άψαρας

Η ορχήστρα και η χορωδία

Η UNESCO αναφέρει ότι μια ορχήστρα συνοδεύει τον χορό και μια γυναικεία χορωδία παρέχει συνεχή σχολιασμό της πλοκής, αναδεικνύοντας τα συναισθήματα που μιμούνται οι χορευτές. Η ορχήστρα είναι η pinpeat, το μεγαλύτερο παραδοσιακό μουσικό σύνολο των Χμερ, με περίπου εννέα ή δέκα όργανα, κυρίως πνευστά και κρουστά, συμπεριλαμβανομένων αρκετών ποικιλιών ξυλόφωνου και τυμπάνων. Συγκεκριμένα μουσικά κομμάτια σηματοδοτούν συγκεκριμένα γεγονότα, όπως την είσοδο ή την έξοδο ενός χορευτή, ή το πέταγμα και το περπάτημα, και σπάνια δημιουργούνται νέα κομμάτια. Η Wikipedia αναφέρει ότι η pinpeat έχει συνοδεύσει αυλικούς χορούς, παραστάσεις με μάσκες, παραστάσεις σκιών και θρησκευτικές τελετές.

Διαβάστε στη συνέχεια: Πινπεάτ: η μουσική του χορού των Χμερ

Αυλή, ναός και τελετουργία

Ο χορός έχει μακρά παράδοση στην Καμπότζη. Μία από τις αρχαιότερες μαρτυρίες χρονολογείται από τον 7ο αιώνα, όταν οι παραστάσεις χρησιμοποιούνταν ως ταφικό τελετουργικό για τους βασιλείς, ενώ αρχαίες λίθινες επιγραφές περιγράφουν χιλιάδες χορεύτριες apsara που είχαν ανατεθεί σε ναούς. Στην αυλική παράδοση, σύμφωνα με την UNESCO, οι χορεύτριες θεωρούνταν αγγελιοφόροι των βασιλέων προς τους θεούς και τους προγόνους. Πριν ένας θίασος ανέβει στη σκηνή, μια Τελετή Απόδοσης Τιμής στον Δάσκαλο αποτίει φόρο τιμής στους δασκάλους που εκπαίδευσαν τις χορεύτριες και επικαλείται το πνεύμα κάθε χαρακτήρα να διατηρήσει την παράσταση ομαλή και ανεμπόδιστη. Σε τελετουργίες εξευμενισμού, προσθέτει η Wikipedia, ο χορός εκτελούνταν στο Wat Phnom, στη Silver Pagoda και στην Αίθουσα του Θρόνου των Βασιλικών Ανακτόρων.

Σχεδόν εξαφάνιση και αναβίωση

Το καθεστώς των Ερυθρών Χμερ σχεδόν εξαφάνισε αυτή την τέχνη. Σύμφωνα με την UNESCO, η διακυβέρνησή τους τερμάτισε σε μεγάλο βαθμό το Βασιλικό Μπαλέτο και σχεδόν όλοι οι μαέστροι χορευτές και μουσικοί σκοτώθηκαν. Οι θίασοι επανεμφανίστηκαν μετά το 1979 και ανέλαβαν ξανά το αρχαίο ρεπερτόριο. Σύμφωνα με τη Wikipedia, η εκπαίδευση στον κλασικό χορό των Χμερ αναβίωσε σε καταυλισμούς προσφύγων στην ανατολική Ταϊλάνδη με τους λίγους επιζώντες χορευτές, και πολλοί χοροί και χορευτικοί μύθοι αναδημιουργήθηκαν στο Βασιλικό Πανεπιστήμιο Καλών Τεχνών. Η UNESCO προσθέτει ότι το μπαλέτο έχει ανακτήσει μεγάλο μέρος της παλιάς του αίγλης, ωστόσο η χρηματοδότηση είναι περιορισμένη, οι κατάλληλοι χώροι παραστάσεων σπανίζουν, τα σύγχρονα μέσα ανταγωνίζονται για το κοινό και υπάρχει κίνδυνος να καταλήξει απλό τουριστικό αξιοθέατο.

Τι να προσέξετε καθώς παρακολουθείτε

Ξεκινήστε από τα χέρια, μετά τα πόδια, μετά τα πρόσωπα. Οι χειρονομίες μεταφέρουν το νόημα, οπότε ακολουθήστε τα ίδια λίγα σχήματα καθώς επανέρχονται. Προσέξτε πώς ο πρωταγωνιστής είναι ντυμένος διαφορετικά από τους χορευτές που τον συνοδεύουν, και ακούστε τη μουσική να αλλάζει καθώς οι χορευτές μπαίνουν και βγαίνουν. Μια στάση που κρατιέται αξίζει μια ματιά όσο και μια χειρονομία εν κινήσει. Μην περιμένετε ένα γρήγορο σόου: η κίνηση είναι αργή, ελεγχόμενη και κωδικοποιημένη. Ένας κριτικός της βραδιάς στην Πνομ Πενχ χαρακτήρισε κάποια σημεία κάπως αργά και επαναληπτικά αλλά όμορφα, που είναι μια δίκαιη περιγραφή της φόρμας. Αν το πρόγραμμα ή ο παρουσιαστής αναφέρει όνομα χορού, σημειώστε το για να το αναζητήσετε μετά, και αφήστε τα πρώτα λεπτά να μάθουν στο μάτι σας τι να ακολουθεί.

Σε ποιους δεν απευθύνεται

Θα απογοητεύσει όποιον θέλει γρήγορο θέαμα, ακροβατικά ή πλοκή που λέγεται με λόγια, γιατί οι χορευτές δεν τραγουδούν ούτε μιλούν γενικά και η ιστορία ζει στη χειρονομία και στον χορό. Ένας σύντομος χορός Apsara είναι επίσης μια εισαγωγή, όχι ολόκληρη η παράδοση: το κλασικό ρεπερτόριο απεικονίζει μυθολογία και παραδοσιακές ιστορίες σε χορευτικά δράματα που διαρκούν περισσότερο από οποιονδήποτε μεμονωμένο χορό, και η Wikipedia περιγράφει το ρεπερτόριο του Βασιλικού Μπαλέτου ως περιέχον πολλούς χορούς και χορευτικά δράματα. Για ένα πλήρες χορευτικό δράμα σε θέατρο, αναζητήστε μια σεζόν της εθνικής ομάδας.